Portatyw z kościoła w Bągarcie

 In Aktualności

W 1929 roku zakupiono z parafii w Bągarcie (pow. sztumski) do zbiorów zamkowych przenośne organy (portatyw). W 1936 roku poddano je renowacji i naprawie, czego dokonał organmistrz E. Kemper z Lubeki. Zapewne wówczas, przed pracami konserwatorskimi, zimą 1936 roku, wykonano jedyne znane nam przedwojenne zdjęcia tego zabytku (za reprodukcję zdjęć dziękuję p. B. Skopowi).

Bernard Schmid, wówczas kierownik zamku malborskiego, błędnie datował powstanie portatywu na początek XVI w. (w istocie instrument jest o co najmniej sto lat młodszy), i upatrywał w nim bliską czasowo analogie do przenośnych organów wzmiankowanych w krzyżackich inwentarzach kościoła zamkowego w Malborku. Co ciekawe Schmid, jako inwentaryzator zabytków Prus Zachodnich, nie wymienił tego zabytkowego instrumentu w swoim opisie kościoła w Bągarcie, którego dokonał krótko przed I wojną lub w jej trakcie).

Instrument umieszczony był w specjalnie dla niego wykonanej skrzyni z uchwytami, umożliwiającymi bezpieczne i dość łatwe jego przemieszczanie. Jak widać na archiwalnych zdjęciach, przed restauracją zabytku skrzynia pozbawiona była zamka.

W powojennej literaturze fachowej, zabytek ten był określany jako zaginiony instrument z kościoła zamkowego w Malborku. Jego identyfikacji w zbiorach Muzeum Instrumentów Muzycznych (Muzeum Narodowe w Poznaniu; nr. inw. MNP I 29) dokonał w końcu l. 80. XX w. prof. Jerzy Gołos. Dziś, dzięki jednoznacznemu ustaleniu proweniencji tego zabytkowego instrumentu wiemy dodatkowo, że nie był on historycznie związany z kościołem zamkowym, nie stanowił elementu wyposażenia z czasów jezuitów, co podnosiłoby znacząco jego wartość zabytkową, a był związany jedynie ze zbiorami zamkowymi.

(oprac. B. Butryn)

 

 

Reprodukacje za: W. Renkiewitz, J. Janca, Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreussen von 1333 bis 1944, Würzburg 1984, il. 33