autor: nieznany

miejsce powstania: Gliwice (Królewska Odlewnia Żeliwa)

czas powstania: ok. 1823 rok

technika: odlew

materiał: żeliwo

wymiary: wys. 48 cm, szer. 38 cm, gł. 19 cm

pierwotna lokalizacja: wyższa kondygnacja piwniczna Pałacu Wielkiego Mistrza (wg. Inwentarza Zamku Średniego z 1894 roku)

Zaginiona po 1945 roku

Kopia szczecińskiej antaby dla Malborka powstała w 1823 roku, lub krótko przed tą datą, równocześnie z drugim bliźniaczym egzemplarzem przeznaczonym dla muzeum przy Gimnazjum Mariackim w Szczecinie (przekazanym następnie do zbiorów Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde).

Druga kopia kołatki obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie (zob. K. Krasnodębska: Antaba w kształcie głowy gryfa, [w:] Złoty wiek Pomorza sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku, red. R. Makała, Szczecin 2013, s. 338, poz. 40).

Genezy powstania obu kopii prawdopodobnie należy upatrywać w działalności nadprezydenta Prus Zachodnich Theodora von Schöna (1773–1856) i współpracującego z nim prof. Johanna Büschinga (1783–1829). Ten drugi na przełomie lat 1819 i 1820 odbył podróż po obszarze dawnego państwa krzyżackiego, prowadząc rozpoznanie krzyżackiej architektury, sztuki i dokumentów. W wyniku zleconej przez Schöna wyprawy badawczej powstała książka, która leżała u podstaw propagowania idei tzw. romantycznej odbudowy zamku w Malborku zatytułowana Das Schloss der deutschen Ritter zu Marienburg (Berlin 1823).

Zapewne w tym środowisku, zajmującym się problematyką restauracji zamku malborskiego, szczeciński zabytek został uznany za bardzo wartościowy dla prowadzonych wówczas prac przy kościele zamkowym. Faktem jest, że prof. Büsching osobiście zaangażował się w sprawę wykonania kopii antaby. Czas powstania tego zabytku był bowiem bardzo bliski dacie konsekracji kościoła konwentualnego po jego rozbudowie (1 maj 1344 roku). Także ikonograficzna treść wyobrażeń z kołatki, gdzie został uwypuklony wątek patronki zakonu krzyżackiego jako Królowej Niebios i Matki Syna Bożego, w sposób szczególny wpisywał go w kontekst prowadzonych w Malborku prac. Tronująca Madonna z Dzieciątkiem, wyobrażona w zwieńczeniu antaby, w ogólnym ujęciu mocno przypomina przedstawienie ze zwornika kościoła zamkowego w Malborku, a ideowym sensem całości treści jest ukazanie genealogii Jezusa.

(oprac. B. Butryn)

Marienburg Baujahr 1894, il. 37.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *