ryt. Balthasar Friedrich Leizel / Leizelt (1727–1802?), wyd. Akademische Kunsthandlung, Augsburg, ok. 1780

lub Dominicus Fietta (1701–1800), Kriegshaber koło Augsburga, ok. 1795

papier, akwaforta, uzup. rylcem

historia: dawne zbiory zamkowe; zakup w okresie 1908–1911; dalsze losy nieznane

data utraty dzieła: nieznana

 

Weduta przedstawia w odwróconym kadrze perspektywiczny widok Targu Węglowego w Gdańsku w kierunku południowym. Po jego prawej (zachodniej) stronie stoją prowizoryczne kramy na tle smukłych fasad kamienic; po lewej (od wschodu) widoczna jest elewacja zachodnia Zbrojowni z dekoracyjnymi szczytami i przyległa doń zabudowa mieszkalna. W głębi kompozycję zamyka na osi wysoka Wieża Więzienna i Katownia. Miasto okalają malownicze wzgórza, urozmaicając rzeźbę terenu. W oddali, na Biskupej Górze, widoczna jest także różnorodna, niska zabudowa. Kompozycję ożywia figuralny sztafaż na pierwszym i centralnym planie, przedstawiający przechodniów w strojach z epoki.

Wykonany przez augsburgskiego rytownika Leizela widok fragmentu nowożytnego Gdańska zaliczany jest do tzw. „rycin optycznych” (Guckkastenblatt / Guckkastenbild) popularnych w osiemnastym wieku. Liczący cztery kompozycje cykl odwróconych wedut był powtórzeniem wybranych rycin Matthaeusa Deischa z albumu 50 Prospecte von Danzig… z lat 1761–1765, do których rysunki przygotował Friedrich Anton August Lohrmann (ok. 1735–ok. 1800). W jego skład wchodziły jeszcze: Widok Zielonej Bramy od Długiego Targu, Widok Ratusza Głównomiejskiego, Widok Motławy od Rybiego Targu. Leizelowskie ryciny zostały wydane w większym formacie w stosunku do swego graficznego pierwowzoru.

„Ryciny optyczne” (często ręcznie podkolorowywane) o różnorodnych motywach, ukazujących sceny biblijne i mitologiczne, legendy, baśnie, pejzaże i widoki miejskie, przeznaczone były do oglądania w specjalnych (magicznych) skrzynkach optycznych (Guckkasten), będących w XVIII wieku zjawiskowym odkryciem technicznym. Za ich ojczyznę uznaje się Londyn, skąd rozprzestrzeniły się po Starym Kontynencie – do Francji, Holandii, Niemiec, Austrii i Włoch. Służyły one zarówno rozrywce, jak i edukacji, ukazując w ciekawy sposób nieznane historie i odległe światy. Istotą odbijającego się obrazu, uzyskanego za pośrednictwem nowego medium – drewnianej skrzynki z okrągłym okienkiem pośrodku przedniej ściany i z wmontowaną wewnątrz soczewką, była iluzja trójwymiarowości, plastyczna głębia.

Gdańska badaczka Kalina Zabuska ustaliła, iż ryciny autorstwa Leizela zostały wydane dwukrotnie: ok. 1780 roku i u schyłku osiemnastego wieku przez Dominicusa Fiettę, co świadczy o ich dużej popularności i zapotrzebowaniu na tego typu rozrywkę i edukację.

(opr. J. Lijka)

Geschäftsbericht des Vorstandes des Vereins für die Herstellung und Ausschmückung der Marienburg für die Zeit vom 1. Oktober 1908 bis zum 1. Oktober 1911, Danzig 1911, s. 8.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *