z: Johann Ludwig Gottfried, Inventarivm Sveciae, das ist: Gründliche, vnd warhaffte Beschreibung deß Königreichs Schweden vnd dessen Incorporirten Provintzien : darinnen von Natur vnd Eigenschafft deß Lands, Fruchtbarkeit, Metallen, Wassern… wie auch den Schwedischen vnd Gothischen Königen … gehandelt wirdt; In zwey Theil vnderschieden,

Gedruckt zu Frankfurt am Main bei Wolffgang Hoffmann, In Verlegung obgedachtes Hulsii, Im Jahr Christii 1632, s. 163.

ryt. NN, ok. 1632

papier, miedzioryt; [brak danych o wymiarach]

data utraty dzieła: nieznana

historia: nabyty w okresie 1911–1916; dalsze losy nieznane

 

Miedzioryt ilustracyjny wkomponowany w tekst (na stronie 163) drugiej części dzieła historycznego Inventarivm Sveciae… autorstwa niemieckiego teologa i tłumacza Johanna Ludwiga Gottfrieda (1584–1633), traktującego m.in. o etnogenezie Szwedów, dziejach królestwa Szwecji oraz czynach króla Gustawa II Adolfa Wazy, zwanego Lwem Północy.

Przedstawia plan sytuacyjny nieistniejącej dziś twierdzy Gdańska Głowa (twierdza Haupt, Danziger Haupt) usytuowanej na Żuławach, w miejscu rozwidlenia Wisły – na Wisłę gdańską (Martwą) i elbląską (Szkarpawę). Ukazuje założenie obronne z okresu pierwszej wojny polsko–szwedzkiej o Dominium Maris Baltici (1626–1635), po jej zdobyciu w czasie kampanii lipcowej w roku 1626 i rozbudowaniu przez wojska Gustawa II Adolfa. Pierwsze stałe umocnienia w formie szańca z czterema bastionami powstały w trójkącie wiślańskim najprawdopodobniej na krótko przed atakiem Szwedów. Ich głównym celem była obrona delty Wisły i miasta Gdańska, które finansowało owe prace fortyfikacyjne. Za czasów obcej okupacji przybrał on kształt twierdzy bastionowej wzmocnionej od lądu (na przedpolu) dziełami obronnymi z rawelinami. Do zawarcia rozejmu w Sztumskiej Wsi we wrześniu 1635 roku, który na okres 26 lat zawieszał działania zbrojne pomiędzy Rzecząpospolitą a Szwecją, nowopowstały fort znajdował się w rękach załogi szwedzkiej kontrolującej handel wiślany i pobierającej opłaty od spływających do Gdańska statków i tratew z drewnem lub zbożem.

Po zakończeniu działań wojennych Gdańska Głowa została obsadzona załogą wydzieloną z wojsk garnizonu miejskiego. W roku 1656 ponownie zajęta przez Szwedów, w dobie drugiej wojny ze Szwecją, tzw. Potopu. Odzyskana w roku 1659 przez wojska sprzymierzonych (oddziały gdańskie, koronne i cesarskie) straciła swoje strategiczne funkcje i została rozebrana u schyłku stulecia XVIII stulecie. Ostatnie jej relikty usunięto w latach dziewięćdziesiątych XIX stulecia w trakcie budowy sztucznego ujścia Wisły (Przekopu Wisły) między Świbnem a Mikoszewem.

Rycina ta została wpisana do zamkowego zbioru map [Kartensammlung].

(opr. Justyna Lijka)

 

 

Ilustracja za: Geschäftsbericht des Vorstandes des Vereins für die Herstellung und Ausschmückung der Marienburg für die Zeit vom 1. Oktober 1911 bis zum 1. Oktober 1916, Danzig 1916, s. 10 (Abb. 7).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *