Prusy Zachodnie, Ryjewo (niem. Rehhof), warsztat garncarski mistrza Kauffmanna

1. poł. XIX w. i 1856 r.

materiał: glina żelazista, szkliwa kryjące, barwne

technika: toczenie na kole, obróbka ręczna, szkliwienie, dekoracje: nakładkowe, wybierane, malowane szkliwami za pomocą rożka, wypalanie tradycyjne

numer przedwojennego inwentarza: Inv. HMM WPr. 18-30

data utraty: 1945 r.

obecne miejsce przechowywania: nieznane

14 kwietnia 1925 roku Muzeum Regionalne w Kwidzynie zakupiło od córki garncarza Kauffmanna z Ryjewa 10 naczyń. Trzy inne (miska, dzban, filiżanka) zakupiono od pani Jochem z Ryjewa (inw. HMM Wpr. 18–20). W zespole tym było sześć dzbanów, jedna misa, dwie filiżanki, jeden talerz, dwa małe dzbanuszki oraz jedno naczynie w kształcie głowy brodacza (http://Naczynie w kształcie głowy mężczyzny, 1856 r. | Malbork).

Wszystkie naczynia uważa się dziś za zaginione. Dzban nr 30 jest bardzo podobny do znalezionego jeszcze przed wojną, na śmietniku poprodukcyjnym nieznanej bliżej garncarni w Kwidzynie, wraz z innymi naczyniami dekorowanymi w podobny sposób (ryc. 4b). Waldemar Heym sfotografował je (nr neg. 397) i opublikował w artykule tematycznym, uważając technikę ich wytworzenia (zastosowanie czarnego szkliwa) za innowacyjną w stosunku do czarnych, średniowiecznych naczyń z wypału redukcyjnego. Natomiast ich ornamentykę uważał za kontynuację wypracowanych w średniowieczu motywów. Wszystkie datował ogólnie na początek XIX wieku (ok. 1800), przytaczając informację o 100 sztukach takich naczyń w przedwojennych zbiorach zamku w Malborku. Na kwidzyńskiej misie stojącej obok dzbana z prawej strony znajduje się prawie identyczny motyw ornamentacyjny. Dużym podobieństwem do tego zaginionego naczynia charakteryzują się jeszcze inne, które jako kwidzyńskie opublikował historyk sztuki Karl-Heinz Clasen (il. 5). Co do naczyń szkliwionych na niebiesko można zwrócić uwagę na jeden artefakt z zamku malborskiego, który mógłby być analogią. Chodzi o misę odnalezioną w trakcie badań archeologicznych w pasie fosy zachodniej przy murze obwodowym w 2020 roku (il. 6).

Wykaz zespołu naczyń z warsztatu garncarza Kauffmanna z Ryjewa:

Nr inw. HMM WPr. 18 – gliniana gładka miska pokryta białym szkliwem, wys. 7 cm, śr. 34 cm;

Nr inw. HMM WPr. 19 – gliniany dzban, wewnątrz białe szkliwo, na zewnątrz jasnoniebieskie z jasnobrązową stopą, wys. 19 cm, śr. stopy 8,8 cm;

Nr inw. HMM WPr. 20 – gliniana filiżanka, wewnątrz biało szkliwiona, na zewnątrz jasnoniebiesko szkliwiona, stopa nieobrobiona (surowa), wys. 10,2 cm, śr. stopy 6 cm, śr. wylewu 9,1 cm;

Nr inw. HMM WPr. 21 – gliniana filiżanka, jak nr 20, wys. 10,1 cm, śr. stopy 6,1 cm, śr. wylewu 9,2 cm;

Nr inw. HMM WPr. 22 – gliniany talerz pokryty bązowym szkliwem, na krawędzi wylewu niebieski pierścień, poniżej falista linia, wys. 5 cm, śr. stopy 7,5 cm, śr. wylewu 26 cm;

Nr inw. HMM WPr. 23 – gliniany dzban, na zewnątrz niebiesko szkliwiony, wewnątrz biało, stopa nieobrobiona (surowa), wys. 15 cm, śr. stopy 8,1 cm, śr. wylewu 9 cm;

Nr inw. HMM WPr. 24 – gliniany dzban, szkliwiony jak nr 23, wys. 16, 2 cm, śr. stopy 8,2 cm, śr. wylewu 8, 6 cm;

Nr inw. HMM WPr. 25 – gliniany dzbanuszek (mlecznik), szkliwiony jak nr 23, wys. 12,4 cm, śr. stopy 6,8 cm, śr. wylewu 8,7 cm;

Nr inw. HMM WPr. 26 – gliniany dzban, na zewnątrz niebiesko szkliwiony, wewnątrz na żółto, wys. 13,9 cm, śr. stopy 7,9 cm, śr. wylewu 9,1 cm;

Nr inw. HMM WPr. 27 – gliniany dzban o kształcie jak nr 26, szkliwiony jak nr 23, wys. 13,5 cm, śr. stopy 6,9 cm;

Nr inw. HMM WPr. 28 – gliniany dzbanuszek (mlecznik) wewnątrz i na zewnątrz biało szkliwiony, wys. 10,3 cm, śr. stopy 5,4 cm, śr. wylewu 7,8 cm;

Nr inw. HMM WPr. 29 – gliniana kopia naczynia w kształcie głowy męskiej, od góry otwarta, twarz pokryta żółtym szkliwem, wąsy i baczki, brwi nałożone brązowawe; z tyłu głowy: w stopie naczynia stożek, nad nim 2 cm gotowy otwór; wys. z tyłu 10,5 cm, wys. z przodu 12,8 cm, śr. wylewu 16,2 cm; z przodu na czole data 1856 i biały biały kwiat; policzki brązowe. Usta, uszy i oczy wyryte (ryc. 3a-3b);

Nr inw. HMM WPr. 30 – gliniany dzban, wys. 28,5 cm, śr. stopy 11,5 cm, śr. wylewu 11 cm; stopa nieobrobiona (surowa) czarno szkliwiona do wysokości 3 cm; ozdobiony na brzuścu jasnobrązową dekoracją, w pionie każda falista i pierzasta linia białe. Na górnej część naczynia, przy wylewie biała obwódka pierścieniowa, dzióbek dzbana utłuczony (ryc. 4a).

(oprac. dr B. Pospieszna)