Kwatera witrażowa z motywem gwiazdy ośmioramiennej, lata 90. XIX w.
materiał: szkło bezbarwne, szkło warstwowe, szkło barwione w masie, farba szkliwna, listwa ołowiana
technika: klasyczna technika witrażowa
wymiary: 52 x 66 cm
sygnatury: brak
numer przedwojennego inwentarza: brak
data utraty: po 1945
data odzyskania: marzec 2026
aktualny numer inwentarza: MZM/PC/SA/11 (depozyt Skarbu Państwa)
Opis:
Pole witrażowe wypełnione jest ornamentem z motywem dwóch ośmioramiennych gwiazd. Każda z nich wypełniona jest bezbarwnym szkłem z dekoracją ornamentalną (ornament roślinny z przeplatającymi się liśćmi koniczyny), malowaną w technice en grisaille. Obramowanie gwiazd jest po lewej stronie szafirowe, a po prawej rubinowe. Pośrodku każdej z gwiazd koliste ciemnozłote pole z malowanym en grisaille pięciopłatkowym kwiatem. Gwiazdy umieszczone są na tle z bezbarwnego szkła z malowanym en grisaille ornamentem z liści, po bokach i w narożnikach ciemnozłote pół i ćwierć-owalne pola z malowanym en grisaille kwiatem, analogicznie jak w centrum gwiazd. Po bokach kwatery bordiura złożona z trzech pasów: od zewnątrz bezbarwny, ciemnozłoty z motywem rombów oraz szafirowy po lewej i rubinowy po prawej stronie. Orientacja kwatery (góra-dół) i wynikający z niej układ kolorystyczny (rozmieszczenie koloru szmaragdowego i rubinowego) przyjęte zostały za opisem J. Heise (1889).
Historia:
Kwatera jest elementem przeszkleń witrażowych wykonanych do kościoła zamkowego p.w. NMP w końcu XIX w. Stanowi kopię ornamentalnych kwater witrażowych zakupionych z kościoła NMP w Toruniu do Malborka w latach 1819 i 1897. Omawiana kwatera została wykonana w końcu XIX w. i umieszczona w ostatnim oknie ściany południowej kościoła (s VI) wychodzącym na dziedziniec. Wygląd z tego czasu okna uwieczniony został na fotografii znajdującej się w zasobach Bildarchiv Foto Marburg z lat 30. XX w. oraz zdjęciu w artykule G. Chmarzyńskiego Średniowieczne witraże toruńskie (1933).
W 1944 roku kwatera została wyjęta z okna kościoła i zabezpieczona na terenie zamku. Po zakończeniu wojny, w niewyjaśnionych okolicznościach, wraz z innymi witrażami została wywieziona z zamku. Jej losy pozostawały nieznane aż do 2025 r. kiedy kwatera znajdująca się wówczas w składnicy konserwatorskiej w Oliwie została zidentyfikowana podczas konserwacji jako jedna z kwater pochodzących z kościoła zamkowego NMP w Malborku.
W wyniku współpracy z Wydziałem ds. Restytucji Dóbr Kultury Departamentu Dziedzictwa Kulturowego MKiDN oraz Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Gdańsku kwatera powróciła w marcu 2026 do zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku.
Stan zachowania:
Witraż został poddany konserwacji w 2025 r. Sklejono pęknięcia, uzupełniono ubytki, a siatka ołowiana została wymieniona.
(oprac. dr A. Prorok)
Kościół zamkowy, 1930/1939; fot. H. Schmidt-Glassner, zbiory Bildarchiv Foto Marburg (Burgkapelle Sankt Marien | Malbork | Bildindex der Kunst & Architektur - Bildindex der Kunst & Architektur - Startseite Bildindex)